Bestaat de citizen developer? Opnieuw bekeken.

In 2020 stelde ik een simpele vraag: bestaat de citizen developer? Mijn antwoord was een voorzichtig ja. Zes jaar, één AI-golf en flink wat projecten later is het tijd om mijn eigen huiswerk na te kijken. Spoiler: de bestemming had ik grotendeels goed, de route vooral niet.

De vraag ontstond toen ik een bedrijf hielp met het bouwen van een paar eenvoudige interne processtromen. Ze wilden alles zelf bouwen, maar hadden wat hulp nodig om te beginnen. Daarna digitaliseerden ze helemaal zelfstandig nog een aantal andere eenvoudige processen. Dat ze niet op eigen kracht konden starten, riep de vraag op: bestaat de citizen developer eigenlijk?

Wat ik in 2020 zei

In het oorspronkelijke stuk betoogde ik dat low-code- en no-codeplatforms zakelijke gebruikers in staat zouden stellen een flink deel van hun eigen software te bouwen. De mensen die een applicatie elke dag gebruiken, zouden steeds vaker ook degenen zijn die hem bouwen.

Ik waarschuwde ook dat het niet makkelijk zou worden. Simpele apps, prima. Maar zodra je moest koppelen met Active Directory, via een REST API met een ander systeem moest praten, of een datamodel met een paar dozijn tabellen moest ontwerpen, zat je volgens mij niet meer in drag-and-drop-land. Ik dacht dat die technische drempels zouden bepalen hoe ver citizen developers konden komen, en die drempels duiken op zodra een groter deel van de organisatie erbij betrokken raakt.

Klinkt redelijk, toch? Nou… deels.

Wat er echt gebeurde

Het aantal citizen developers groeide. Dat had ik goed. Maar vraag hoeveel het er zijn, en het wordt al snel vaag.

Rapporten hebben het over tientallen miljoenen citizen developers. Kijk je beter, dan zijn die cijfers vooral voorspellingen. Gartner voorspelde (opent in nieuw venster) dat citizen developers in 2023 vier keer zo talrijk zouden zijn als professionele developers. Een gedurfde voorspelling, maar ik heb sindsdien niemand ze echt zien tellen. Wat wél gemeten wordt, zijn developers in het algemeen, en zelfs daar lopen de schattingen uiteen van 27 miljoen (opent in nieuw venster) tot 47 miljoen (opent in nieuw venster) wereldwijd, afhankelijk van wie er telt en hoe.

En het aantal citizen developers is niet eens de interessante vraag. De interessante vraag is: wat hebben ze eigenlijk gebouwd? Hoeveel van die applicaties zijn in productie gegaan, zonder hulp van professionele developers of IT? En hoeveel van die applicaties worden vandaag nog gebruikt en onderhouden? Voor zover ik kan zien, telt niemand dat.

Wat ik wél zie, is een verschuiving in gereedschap. Zakelijke gebruikers die een paar jaar geleden naar een no-code- of low-codeplatform hadden gegrepen, gebruiken nu steeds vaker AI-assisted development. En wat ze bouwen is meestal klein: geautomatiseerde workflows, handige toevoegingen aan Excel en PowerPoint, tools die één persoon of één team sneller maken. Grote systemen gebouwd door citizen developers? Die heb ik nauwelijks gezien.

Waar ze echt vastliepen

Hier zat ik ernaast. Ja, integraties en datamodellen zorgden bij sommige citizen developers voor problemen. Maar dat was niet de echte muur. De echte muur was governance. Of beter gezegd: het gebrek daaraan.

In de praktijk zag dat er zo uit:

• Aan security werd zelden gedacht, laat staan dat het getest werd. Daardoor is een app heel lastig organisatiebreed uit te rollen.
• Uitrol verder dan het eigen bureau van de maker. Een app bouwen is één ding. Hem zonder de juiste governance bij de rest van het bedrijf krijgen, is iets heel anders.
• Toegangsbeheer. De meeste bedrijven hebben duidelijke regels over wie wat mag zien. De citizen developer kent die meestal niet, of weet niet hoe hij eraan voldoet zonder serieuze hulp van IT.
• Dataopslag. Hetzelfde verhaal: bedrijven hebben regels over waar data mag staan, en citizen developers zijn zich daar vaak niet van bewust of missen de kennis en ondersteuning om ze te volgen.
  En laten we het maar niet over back-ups hebben…

Twee voorbeelden die ik van dichtbij heb meegemaakt. Bij het ene bedrijf bouwden citizen developers applicaties die hun productiviteit echt verhoogden. Daarna moesten ze ermee stoppen, omdat de apps niet voldeden aan de securitystandaarden en het toegangsbeheer van de organisatie.

Bij een ander bedrijf werd een hele verzameling Excel-sheets vervangen door apps van citizen developers. Mooi resultaat, tot IT erachter kwam. De data stond nu buiten de organisatie, en dat ging volledig in tegen de regels voor datagovernance. De apps gingen offline en het team ging terug naar zijn oude Excel-sheets. Productiviteitswinst: weg.

En zelfs als security, toegang en opslag op orde waren, bleef de vraag die niemand wilde beantwoorden: wie ondersteunt dit? IT, die niets van deze apps weet? Of de business, die daar de tijd noch de kennis voor heeft?

Het patroon dat ik zie is dus: heel veel kleine apps. Ze helpen één medewerker, soms een heel team. En daar houdt het op. Soms door gebrekkig testen of matige kwaliteit, maar zelfs als dat allemaal in orde is, maakt governance het heel moeilijk om apps van citizen developers bedrijfsbreed uit te rollen.
Een hele nieuwe laag aan shadow IT is hiermee ontstaan.

Toen kwam AI

AI-assisted development haalt nog meer technische drempels weg. Je beschrijft wat je wilt en je krijgt iets wat werkt. Of in elk geval iets wat eruitziet alsof het werkt.

Dat klinkt als de droom van elke citizen developer. Maar het lost het governanceprobleem niet op. Het voegt er nieuwe vragen aan toe:

• Klopt de gegenereerde logica? Als niemand controleert wat de AI heeft gemaakt, weet niemand het.
• Gebruikt de AI een goedgekeurd model, en wordt data opgeslagen volgens de regels van het bedrijf?
• Kan de output vertrouwelijke informatie bevatten? Data en privacy zijn niet ineens geen issue meer omdat een model de code schreef.
• Vertrouwen gebruikers op een AI-antwoord zonder het te controleren? Deze vraag komt elke keer weer terug.
• Zijn beslissingen controleerbaar en uitlegbaar? Citizen developers weten vaak niet eens dat dit een eis is, laat staan hoe ze eraan voldoen.
• Wie is verantwoordelijk als een door AI gegenereerde workflow een fout veroorzaakt? IT? De business? Omdat er vaak niemand controleert wat de AI heeft gegenereerd, is het antwoord in de praktijk: naar elkaar wijzen.

De muur is dus niet verdwenen. Hij is verplaatst. En nu AI het zo makkelijk maakt om te bouwen, bereiken meer mensen die muur, en sneller, terwijl de andere governancevraagstukken gewoon blijven bestaan.

Dus: bestaat de citizen developer?

Ja. Meer dan ooit, en AI versnelt dat alleen maar. Maar de citizen developer die ik me in 2020 voorstelde, die bedrijfsapplicaties bouwt die zich door de hele organisatie verspreiden, is grotendeels uitgebleven. Niet omdat de technologie tekortschoot, maar omdat de organisatie eromheen er niet klaar voor was.

Waar bredere adoptie wél lukt, komt dat doordat er governance is en citizen developers zich daar strikt aan houden.

Dat zie je ook terug in de taal. “Citizen development” wordt nog veel gebruikt en begrepen, vooral door analisten, leveranciers en governanceteams. Maar in hun eigen operating model kiezen veel organisaties nu liever voor termen als business technologist, maker of fusion team. Die klinken professioneler en passen beter bij wat echt werkt: business en IT die samen bouwen, binnen afgesproken regels.

Een 2026-versie van mijn antwoord uit 2020 zou dus kunnen luiden: een bedrijf heeft een citizen-developmentprogramma met duidelijke governance, waarin business technologists of makers in fusion teams werken, op goedgekeurde low-codeplatforms of AI-tools.

Wat je nu kunt doen

Ben je CIO, development manager of ondernemer en vraag je je af wat je hiermee moet? Hier zou ik beginnen:

1. Begin gewoon. Wacht niet op het perfecte raamwerk. Probeer citizen development op kleine schaal en kijk of het bij jullie werkt. Zoek een sponsor binnen je organisatie en ontdek of de organisatie echt bereid is het te omarmen.
2. Is dat zo, regel dan governance voordat je opschaalt. Spreek af waar data mag staan, welke toegangsregels gelden, welke platforms en AI-modellen zijn goedgekeurd en hoe door AI gegenereerde logica wordt gecontroleerd. Maak het citizen developers makkelijk om zich eraan te houden, niet alleen mogelijk.
3. Regel ondersteuning en verantwoordelijkheid vooraf. Wie ondersteunt een app van een citizen developer zodra meer mensen hem gebruiken? Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat? Beantwoord dat vóór de uitrol, niet na het eerste incident.

Doe je dat, dan krijgen je citizen developers, business technologists, makers, of hoe je ze ook noemt, de kans om iets te bouwen dat verder reikt dan hun eigen bureau.